Kriyavisheshan in Marathi- Smart School

क्रियाविशेषण अव्यय :

जो शब्द वाक्यातील क्रियापदा बद्दल विशेष माहिती सांगतो अश्या अविकारी शब्दाला क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात.
➤ जसे विशेषण हे नाम व सर्वनाम बद्दल विशेष माहिती देते, तसे क्रियाविशेषण अव्यय हे क्रियापदाबद्दल विशेष माहिती देते.

उदा. : कधीकधी, थोडी, सर्वदा, हळू, फार, मागून, जलद.

➽ क्रियाविशेषण अव्यय प्रकार : क्रियाविशेषण अव्ययाचे मुख्य दोन प्रकार होतात.

अ) अर्थावरून क्रियाविशेषण अव्यय
आ) स्वरूपावरून क्रियाविशेषण अव्यय

➤ चला प्रत्येक प्रकार तपशीलवार पाहू.

अ) अर्थावरून क्रियाविशेषण अव्ययाचे प्रकार :


१) कालवाचक क्रियाविशेषण अव्यय :

कालवाचक क्रियाविशेषण अव्ययांचे पुन्हा तीन उपप्रकार पडतात :

अ) कालदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय :

ज्या शब्दामुळे वाक्यातील क्रिया केव्हा घडली हे दर्शविले जाते अश्या अविकारी शब्दांना कालदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात.

उदा. : काल, पूर्वी, आज, रात्री, दिवसा, मागे, तूर्त, सध्या, हल्ली इ.
➥ उदय उद्या गावाला जाईल.
➥ विजय काल शाळेत गेला होता.
➥ रमणचा पूर्वी अपघात झाला होता.

➤ वरील वाक्यात "उद्या", "काल" आणि "पूर्वी" ही क्रियाविशेषणे अव्यय आहेत.

ब) सातत्यदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय :

ज्या शब्दामुळे वाक्यातील क्रियेचे सातत्य दर्शविले जाते अश्या अविकारी शब्दांना सातत्यदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात.

उदा. : सदा, नेहमी, सदैव, आजकाल, दिवसभर, रात्रीभर इ.
➥ रोगाचे निदान अद्याप सापडले नाही.
➥ देवाचे नित्य स्मरण करावे.
➥ मैदानात नेहमी क्रीडास्पर्धा होतात.
➤ वरील वाक्यात "अद्याप", "नित्य" आणि "नेहमी" ही क्रियाविशेषणे अव्यय आहेत.

क) आवृत्तीदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय :

ज्या शब्दामुळे वाक्यातील घटनेची पुनरावृत्ती दर्शविले जाते अश्या अविकारी शब्दांना आवृत्तीदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात.

उदा. : वारंवार, सालोसाल, दिवसेंदिवस, दररोज, पुन्हापुन्हा, फिरूनफिरून, क्षणोक्षणी इ.
➥ माणसे पुन्हापुन्हा तीच चूक करीत आहेत.
➥ आई दररोज मंदिरात जाते.
➥ असावरी क्षणोक्षणी देवाची प्रार्थना करते.

➤ वरील वाक्यात "पुन्हापुन्हा", "दररोज" आणि "क्षणोक्षणी" ही क्रियाविशेषणे अव्यय आहेत.


२) स्थलवाचक क्रियाविशेषण अव्यय :

ज्या शब्दामुळे वाक्यातील क्रियेचा स्थळ किंवा ठिकाणाचा बोध होत अश्या अविकारी शब्दांना स्थलवाचक क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात.

उदा. : येथे, तेथे, वर, खाली, जेथे, कोठे, मध्ये, पुढे, मागे, जिकडे-तिकडे, अलीकडे, पलीकडे इ.

स्थलवाचक क्रियाविशेषण अव्ययांचे पुन्हा दोन उपप्रकार पडतात :

अ) स्थितीदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय :

ज्या शब्दामुळे वाक्यातील क्रियेचा ठिकाणाचा बोध होत अश्या अविकारी शब्दांना स्थितीदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात.

उदा. :
➥ जिकडे-तिकडे समुद्रच दिसत आहे.
➥ मी नदी पलीकडे थांबलो.
➥ तेथे पक्षी बसला आहे.

➤ वरील वाक्यात "जिकडे-तिकडे", "पलीकडे" आणि "तेथे" ही क्रियाविशेषणे अव्यय आहेत.

ब) गतिदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय :

ज्या शब्दामुळे वाक्यातील क्रियेचा गतीचा बोध होतो अश्या अविकारी शब्दांना गतिदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात.

उदा. : दुरून, वरून, खालुन, इकडून, तिकडून, मागून, पुढून, लांबून इ.
➥ बस लांबून निघून गेली.
➥ बाजारात जातांना पुढून टांगेवाला आला.
➥ मोर दुरून पळून गेला.

➤ वरील वाक्यात "लांबून", "पुढून" आणि "दुरून" ही क्रियाविशेषणे अव्यय आहेत.

Nouns : The name given to a people, objects, birds.... Read more...

३) रितीवाचक क्रियाविशेषण अव्यय :

ज्या शब्दामुळे वाक्यातील क्रियेची रीत दाखविली जाते अश्या अविकारी शब्दांना रितीवाचक क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात.

उदा. : कसे, असे, सावकाश, झटकन इ.

रितीवाचक क्रियाविशेषण अव्ययांचे पुन्हा तीन उपप्रकार पडतात :

अ) प्रकारदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय :

ज्या शब्दामुळे वाक्यातील क्रिया कश्या प्रकारे होते हे दर्शविले जाते अश्या अविकारी शब्दांना प्रकारदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात.

उदा. : हळू, सावकाश, भरभर, असे, कसे, आपोआप, मुद्दाम,, तसे जसे, कसे, उगीच, जलद इ.
➥ दिलीप भरभर चालतो.
➥ महेश हळू धावतो.
➥ प्रितेश सावकाश चालतो.

➤ वरील वाक्यात "भरभर", "हळू" आणि "सावकाश" ही क्रियाविशेषणे अव्यय आहेत.

ब) अनुकरणदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय :

ज्या शब्दामुळे वाक्यातील क्रिया कश्या प्रकारे होते याचे अनुकरण होते अश्या अविकारी शब्दांना अनुकरणदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात.

उदा. : बदाबद, चमचम, पटापट, पटकण, टपटप, झटकण, इ.
➥ साराने झटकण अभ्यास केला.
➥ वेदांती पटकन लिहिते.
➥ भावि पटपट फुले वेचते.

➤ वरील वाक्यात "झटकण", "पटकन" आणि "पटपट" ही क्रियाविशेषणे अव्यय आहेत.

क) निश्चयदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय :

ज्या शब्दामुळे वाक्यातील क्रिया निश्चित होणार असे दर्शविले जाते अश्या अविकारी शब्दांना निश्चयदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात.

उदा. : खरोखर, नक्की, पक्का, खुशाल इ.
➥ अमित नक्की धावण्याची शर्यत जिंकणार.
➥ तू खुशाल झोपी जा.
➥ भावी खरोखर आंबा खाणार आहे.

➤ वरील वाक्यात "नक्की", "खुशाल" आणि "खरोखर" ही क्रियाविशेषणे अव्यय आहेत.

४) प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण अव्यय :

ज्या शब्दामुळे वाक्यातील प्रश्नाचा बोध होतो अश्या अविकारी शब्दांना प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात.

उदा. :
➥ तू आंबा खाते का?
➥ तुम्ही पुस्तक वाचले ना?
➥ तुम्ही अभ्यास केला का?

➤ वरील वाक्यात "का", "ना" आणि "का" ही क्रियाविशेषणे अव्यय आहेत.

५) संख्यावाचक/ परिमाणवाचक क्रियाविशेषण अव्यय :

ज्या शब्दामुळे वाक्यातील क्रिया किती वेळा घडली किंवा क्रियेच्या परिमाणाचा बोध होतो अश्या अविकारी शब्दांना संख्यावाचक/ परिमाणवाचक क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात.

उदा. : जरा, जास्त, किंचित, काहीसा, कमी, थोडा, अगदी, बिलकुल, क्वचित, अत्यंत, मुळीच, भरपूर, मोजके, पूर्ण इ.
➥ आकाश अतिशय हुशार आहे.
➥ राजेश क्रिकेट जास्त आवडतो.
➥ तुम्ही जरा कमी बोला.

➤ वरील वाक्यात "अतिशय", "जास्त" आणि "जरा" ही क्रियाविशेषणे अव्यय आहेत.

६) निषेधार्थक क्रियाविशेषण अव्यय :

ज्या शब्दामुळे वाक्यातील क्रियेचा निषेध किंवा नकार दर्शविला जातो अश्या अविकारी शब्दांना निषेधार्थक क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात.

उदा. :
➥ निल न विसरता अभ्यास करतो.
➥ भावी ना चुकता शाळेत जाते.
➥ रमेशने खरे सांगितले तर ना !
➤ वरील वाक्यात "न", "ना" आणि "ना" ही क्रियाविशेषणे अव्यय आहेत.

आ) स्वरूपावरून क्रियाविशेषण अव्ययाचे प्रकार :


१) सिद्ध क्रियाविशेषण अव्यय :

जे शब्द मुळातच क्रियाविशेषण असतात अश्या अविकारी शब्दांना सिद्ध क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात.

उदा. : मागे, पुढे, येथे, तेथे, इ.
➥ ग्रीष्मा तेथे जाणार होती.
➥ प्रथम मागे गेला.
➥ आम्ही येथे थांबतो.

➤ वरील वाक्यात "तेथे", "मागे" आणि "येथे" ही क्रियाविशेषणे अव्यय आहेत.

२) सामासिक क्रियाविशेषण अव्यय :

जे जोडशब्द किंवा सामासिक शब्द क्रियाविशेषण अव्ययाचे काम करतात अशा क्रियाविशेषणांना सामासिक क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात.

उदा. : दररोज, प्रतिदिन, रात्रंदिवस, गावोगाव, गैरहजर, समोरासमोर, घरोघर, यथाशक्ती, आजन्म इ.
➥ सुरक्षेसाठी पोलिस गोवोगाव फिरतात.
➥ वासुदेव घरोघर फिरतो.
➥ स्वरा रात्रंदिवस अभ्यास करते.

➤ वरील वाक्यात "गोवोगाव", "घरोघर" आणि "रात्रंदिवस" ही क्रियाविशेषणे अव्यय आहेत.

३) साधीत क्रियाविशेषण अव्यय :

जे शब्द नाम, सर्वनाम, विशेषण, क्रियापद, शब्दयोगी अव्यय यांच्यापासून झालेल्या क्रियाविशेषणांना साधीत क्रियाविशेषण अव्यय असे म्हणतात.

साधीत क्रियाविशेषण अव्ययाची उदाहरणे :
नामसाधीत : सकाळी, दुपारी, व्यक्तिश:, वस्तूत:, रात्री, दिवसा.
सर्वनामसाधीत : यावरून, यामुळे, त्यामुळे, कित्येकदा,
विशेषणसाधीत : एकदा, मोठयाने, जोराने, इतक्यात, थोडक्यात.
धातुसाधीत : हसत, खेळात, पळतांना, धावतांना, खेळतांना.
अव्ययसाधीत : इकडून, तिकडून, कोठून, वरून, खालून.
प्रत्यय सधीत : मन:पूर्वक, कालानुसार, शास्त्रदृष्ट्या, मानसिकदृष्टया.

उदा. :
➥ त्विषा कित्येकदा खरे बोलते.
➥ मयुरी धावताना पडली.
➥ रोहित मोठ्याने बोलला.

➤ वरील वाक्यात "कित्येकदा", "धावताना" आणि "मोठ्याने" ही क्रियाविशेषणे अव्यय आहेत.

मराठी  विशेषण Quiz

-: छोटी प्रश्नोत्तरी :-

खालील छोटी प्रश्नोत्तरी सोबत आपण किती समजले त्याचे परीक्षण करूया.

➤ खालील वाक्यातून कक्रियाविशेषणे अव्ययचा प्रकार ओळखा :

१) विजय काल शाळेत गेला होता.
कालदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय
सातत्यदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय
कालदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय

२) देवाचे नित्य स्मरण करावे.
कालदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय
सातत्यदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय
कालदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय

३) जिकडे-तिकडे समुद्रच दिसत आहे.
कालदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय
गतिदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय
स्थितीदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय

४) मोर दुरून पळून गेला.
कालदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय
गतिदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय
स्थितीदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय

५) प्रितेश सावकाश चालतो.
प्रकारदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय
गतिदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय
स्थितीदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय

६) भावी खरोखर आंबा खाणार आहे.
प्रकारदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय
गतिदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय
निश्चयदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय

७) निल न विसरता अभ्यास करतो.
निषेधार्थक क्रियाविशेषण अव्यय
गतिदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय
निश्चयदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय

८) स्वरा रात्रंदिवस अभ्यास करते.
निषेधार्थक क्रियाविशेषण अव्यय
गतिदर्शक क्रियाविशेषण अव्यय
सामासिक क्रियाविशेषण अव्यय



Your score is:

Correct answers:


Check our Craft Channel

About Smart School Infolips

From Smart School